Abdusens siniri, kafatası içinden çıkıp göz kaslarına ulaşan on iki çift kafa sinirinden altıncısıdır. Tıp literatüründe “altıncı kafa çifti” ya da Latince adıyla “nervus abducens” olarak da geçer. Adını Latince’de “uzaklaştırmak” anlamına gelen abducere fiilinden alır; çünkü bu sinirin tek görevi gözü dışa doğru, yani kulak tarafına doğru çevirmektir.
Küçük ama kritik bir sinirdir. Yalnızca tek bir kası kontrol etmesine karşın, görevini yerine getirememesi son derece fark edilir bir belirti ortaya koyar: göz içe kayar ve kişi yana bakamaz hâle gelir.
Nerede Bulunur, Nasıl Seyreder?
Abdusens siniri beyin sapının alt bölümünde, pons adı verilen yapıdan doğar. Buradan itibaren oldukça uzun ve riskli bir yol izler; kafatası tabanının üzerinden geçerek kafatası kemiklerindeki dar bir kanaldan geçer, göz yuvasına girer ve lateral rektus adı verilen göz kasına ulaşır. Bu uzun ve kıvrımlı seyri, onu kafa içi basınç artışlarına ve kafatası tabanı patolojilerine karşı en savunmasız kafa sinirlerinden biri hâline getirir.
Görevi Nedir?
Abdusens sinirinin kontrol ettiği tek kas olan lateral rektus, gözü dışa doğru çevirir. Sağa bakarken sağ gözün lateral rektusu, sola bakarken sol gözün lateral rektusu devreye girer. Her iki gözün koordineli biçimde aynı yöne bakabilmesi için abdusens sinirinin diğer göz kaslarını kontrol eden sinirlerle mükemmel bir uyum içinde çalışması gerekir.
Hangi Durumlarda Etkilenir?
Abdusens siniri hasar gördüğünde veya işlev dışı kaldığında en belirgin belirti çift görme ve gözün içe kaymasıdır. Hasta etkilenen gözü yana doğru çeviremez; bu duruma tıp dilinde “abdusens paralizisi” ya da “lateral bak paralizisi” denir.
Bu tabloya yol açan nedenler oldukça çeşitlidir. Kafa içi basıncının artması, beyin tümörleri, menenjit, beyin sapı enfarktüsü ve kafa travmaları abdusens sinirini doğrudan etkileyebilir. Diyabet ve hipertansiyon gibi damar hastalıkları sinirin beslenmesini bozarak geçici paraliziye neden olabilir. Çocuklarda ise viral enfeksiyonların ardından geçici abdusens paralizisi görülebilir ve büyük çoğunlukla kendiliğinden düzelir.
Nasıl Değerlendirilir?
Bir nörolog ya da göz hekimi abdusens sinirini değerlendirirken hastadan gözlerini farklı yönlere çevirmesini ister ve göz hareketlerini gözlemler. Etkilenen gözün dışa hareketi kısıtlıysa ya da hiç yoksa abdusens paralizisi düşünülür. Ardından altta yatan nedeni araştırmak için manyetik rezonans görüntüleme, bilgisayarlı tomografi ve kan testleri gibi ileri tetkiklere başvurulabilir.
Tedavisi Var mı?
Abdusens siniri hasarında tedavi büyük ölçüde altta yatan nedene yöneliktir. Diyabet ya da hipertansiyon kaynaklı paraliziler genellikle birkaç ay içinde kendiliğinden düzelir. Bu süreçte çift görmeyi gidermek amacıyla tek göz kapatılabilir ya da prizmatik gözlük kullanılabilir. Cerrahi neden söz konusuysa müdahale gerekebilir. Kalıcı paralizilerde ise göz kaslarına yönelik düzeltici ameliyatlar uygulanabilir.
