Abdominal Adezyon
Tanım: Karın içi organ yüzeylerinin birbirine patolojik olarak yapışması durumu. Genellikle bağırsakları tutarak obstrüksiyona (tıkanıklığa) yol açar. Cerrahi girişimlere karşı bir yanıt olarak gelişebildiği gibi travma veya kronik inflamasyon sonucunda da ortaya çıkabilir.
Patogenez: Peritoneal yüzeylerde herhangi bir nedenle hasar oluştuğunda vücudun doğal iyileşme süreci devreye girer. Normal koşullarda bu süreç tam iyileşmeyle sonuçlanır. Ancak bazı durumlarda fibrin birikimi ve ardından gelişen fibroblast proliferasyonu, komşu peritoneal yüzeyler arasında fibröz bantların oluşmasına yol açar. Bu bantlar zamanla organize olarak kalıcı adezyonlara dönüşür.
Etiyoloji:
- Cerrahi girişimler (en sık neden): Abdominal cerrahi geçiren hastaların büyük çoğunluğunda farklı derecelerde adezyon gelişir. Özellikle açık cerrahi, uzun süreli peritoneal maruziyet, yabancı cisim teması (gazlı bez, talk pudrası) ve perioperatif enfeksiyon riski artırır
- Travma: Künt veya penetran karın travması sonrası peritoneal hasar
- Kronik inflamasyon: Crohn hastalığı, pelvik inflamatuvar hastalık, apandisit, divertikülit, endometriozis gibi kronik inflamatuvar süreçler
- Peritonit: Enfeksiyöz veya kimyasal peritonit
- Radyoterapi: Abdominal veya pelvik bölgeye uygulanan radyasyon tedavisi
Klinik bulgular:
- Abdominal distansiyon (karın şişkinliği)
- Karın ağrısı (aralıklı, kramp tarzında — kolik karakterde)
- Bulantı ve kusma
- Artmış nabız hızı (taşikardi)
- İleri vakalarda bağırsak seslerinde değişiklik (metalik ses veya sessizlik), gaz ve gaita çıkaramama
Komplikasyonlar: Adezyonlar bağırsak lümenini daraltarak veya bağırsak ansını kıvrılma ya da bükülme noktasına getirerek mekanik bağırsak tıkanıklığına (adheziv intestinal obstrüksiyon) neden olabilir. Bu durum cerrahi sonrası ince bağırsak tıkanıklığının en sık nedenidir. Ciddi vakalarda bağırsak strangülasyonu (damarsal sıkışma) gelişerek iskemi, nekroz ve perforasyon gibi yaşamı tehdit eden komplikasyonlara yol açabilir.
Tanı: Klinik değerlendirme, ayakta direkt batın grafisi (hava-sıvı seviyeleri, dilate bağırsak ansları), bilgisayarlı tomografi (BT) ve gerektiğinde kontrastlı incelemeler ile konur. Kesin tanı genellikle cerrahi eksplorasyon sırasında doğrulanır.
Tedavi: Hafif vakalarda konservatif yaklaşım (nazogastrik dekompresyon, intravenöz sıvı replasmanı, bağırsak istirahati) uygulanabilir. Ancak tam obstrüksiyon, strangülasyon bulguları veya konservatif tedaviye yanıtsız vakalarda cerrahi müdahale gerekir. Cerrahi tedavide adezyonların kesilmesi (adezyolizis) yapılır; laparoskopik veya açık cerrahi tercih edilebilir. Paradoks olarak, cerrahi girişimin kendisi de yeni adezyon oluşumuna zemin hazırlayabilir; bu nedenle adezyon bariyerleri gibi koruyucu önlemler araştırma ve uygulama alanı bulmaktadır.
İlişkili terimler: adheziv intestinal obstrüksiyon (adhesive intestinal obstruction), adezyolizis (adhesiolysis), periton (peritoneum), bağırsak tıkanıklığı (bowel obstruction)
