Abdominal Aortografi
Abdominal Aortografi
Abdominal aortografi, karın aortasının ve bu aortadan köken alan dallarının radyoopak kontrast madde yardımıyla görüntülenmesini sağlayan invaziv bir anjiyografik inceleme yöntemidir. Temel ilke, damar içine verilen kontrast maddenin X ışınlarını geçirmemesi sayesinde aortanın lümen yapısının, çapının, dal anatomisinin ve patolojik değişikliklerinin filmde ya da dijital görüntüde belirgin biçimde ortaya çıkmasıdır.
Teknik ve Uygulama
İşlem neredeyse her zaman Seldinger tekniği ile gerçekleştirilir. Hastaya lokal anestezi uygulandıktan sonra kasıkta femoral artere — daha az sıklıkla aksiller ya da brakiyal artere — ince bir iğne ile girilir. İğne aracılığıyla damar içine kılavuz tel yerleştirilir, tel üzerinden kateter ilerletilir ve kateter ucu floroskopi eşliğinde abdominal aortanın istenen düzeyine konumlandırılır. Kateter yerine oturduktan sonra otomatik enjektörle hızlı biçimde radyoopak kontrast madde verilir; eş zamanlı olarak ardışık röntgen görüntüleri ya da dijital subtraksiyon anjiyografisi (DSA) kayıtları alınır.
Kateter ucunun yerleştirileceği düzey incelemenin amacına göre değişir. Tüm abdominal aortanın ve ana dallarının değerlendirilmesi istendiğinde kateter genellikle diyafragmanın hemen altında, çölyak trunkusun çıkış noktasının biraz yukarısında konumlandırılır (T12-L1 düzeyi). Yalnızca infrarenal aort ve iliak arterler incelenecekse kateter daha aşağıya, renal arterlerin altına yerleştirilir.
Kontrast Madde
Kullanılan ajanlar iyot içeren suda çözünür kontrast maddelerdir. İyoniK kontrast maddeler tarihsel açıdan ilk kullanılan ajanlardır; günümüzde düşük osmolaliteli noniyonik ajanlar (örneğin iohexol, iopamidol) tercih edilmektedir. Bu ajanlar daha az vasküler ağrı, daha az kardiyotoksik etki ve daha düşük anafilaktoid reaksiyon riski taşır. Kontrast madde böbrekler aracılığıyla atıldığından var olan böbrek yetmezliği, diyabetik nefropati ve dehidratasyon, kontrast nefropatisi riskini belirgin biçimde artırır.
Dijital Subtraksiyon Anjiyografisi (DSA)
Modern uygulamada görüntüler çoğunlukla DSA yöntemiyle elde edilir. Bu teknikte kontrast madde verilmeden önce bir “maske” görüntüsü alınır; kontrast verilince oluşan görüntüden bu maske çıkarılır. Böylece kemik ve yumuşak doku gibi sabit yapılar görüntüden arındırılır, yalnızca kontrast maddeyle dolan damar yapısı net biçimde ortaya çıkar. Sonuç olarak daha az kontrast madde kullanılarak daha yüksek çözünürlüklü damar görüntüsü elde edilir.
Endikasyonlar
Abdominal aortografi başlıca şu durumlarda istenebilir: abdominal aortik anevrizma boyut ve yaygınlığının cerrahi planlama amacıyla değerlendirilmesi, aortoiliak tıkayıcı hastalığın (Leriche sendromu dahil) tanı ve tedavi planlaması, renovasküler hipertansiyona yol açan renal arter stenozunun saptanması, mezenterik iskemi ön tanısında çölyak ve mezenterik arterlerin incelenmesi, travma sonrası aortik hasar şüphesi ve tümöral oluşumların vaskülarizasyonunun haritalanması.
Girişimsel Tedaviyle Birlikte Kullanımı
Abdominal aortografi salt tanısal bir araç olmakla kalmaz; aynı seans içinde tedavi uygulamasına da zemin hazırlar. Balon anjiyoplasti ve stent yerleştirme, perkütan translüminal renal anjiyoplasti, anevrizma tedavisinde endovasküler stent-greft (EVAR) yerleştirilmesi ve kanayan damarın embolizasyonu gibi girişimler, aortografik görüntüleme rehberliğinde kateter yoluyla gerçekleştirilebilir. Bu sayede açık cerrahi gereksinimi önemli ölçüde azalmıştır.
Komplikasyonlar
İşlem invaziv nitelikte olduğundan belirli riskler barındırır. Femoral giriş yerinde hematom, psödoanevrizma ya da arteriyovenöz fistül gelişebilir. Kateter manipülasyonu sırasında aterosklerotik plaktan kopan partiküller distal emboliye yol açabilir; bu durum ayak parmaklarında ani iskemi tablosuyla kendini gösterebilir (“mavi parmak sendromu”). Kontrast maddeye bağlı akut böbrek hasarı önemli bir komplikasyondur; risk grubundaki hastalarda işlem öncesi ve sonrasında yeterli hidrasyon sağlanması zorunludur. Kontrast maddeye karşı anafilaktoid reaksiyon nadirdir fakat hayatı tehdit edebileceğinden işlem odasının acil müdahale donanımlı olması şarttır. Aort duvarında diseksiyon ya da perforasyon çok seyrek görülmekle birlikte ciddi bir komplikasyondur.
Bilgisayarlı Tomografi Anjiyografisi ile Karşılaştırma
Günümüzde abdominal aortanın rutin değerlendirmesinde bilgisayarlı tomografi anjiyografisi (BTA) büyük ölçüde invaziv aortografinin yerini almıştır. BTA, daha az riskli, daha hızlı ve üç boyutlu rekonstrüksiyon imkânı sunduğundan tercih edilir hale gelmiştir. Bununla birlikte invaziv aortografi, eş zamanlı girişimsel tedavi planlandığında, BTA’nın yetersiz kaldığı anatomik detay gerektiren özel durumlarda ve böbrek işlevi izin verdiği ölçüde kontrast yükünü en aza indirerek görüntüleme gerektiren seçilmiş olgularda güncelliğini korumaktadır.
