Faye Glenn Abdellah
Kimlik: Amerikalı hemşirelik araştırmacısı, eğitimcisi ve kuramcısı. İlk hemşire subay olarak iki yıldızlı tuğamiral rütbesine ulaşan ve ABD Sağlık Genel Müdür Yardımcısı (Deputy Surgeon General) unvanını taşıyan ilk hemşire ve ilk kadın olma özelliğini taşır.
Yaşam öyküsü: 13 Mart 1919’da New York’ta birinci kuşak göçmen bir ailede dünyaya geldi. Babası Cezayir, annesi İskoçya kökenlidir. Hemşirelik mesleğine yönelmesindeki dönüm noktası, 6 Mayıs 1937’de kardeşiyle birlikte Lakehurst Hava Alanı’nda Alman Hindenburg zeplininin patlamasına tanık olmasıdır. Bu felakette yaşanan çaresizlik duygusu onu hemşirelik mesleğine adama kararına götürmüştür. Fitkin Memorial Hastanesi Hemşirelik Okulu’ndan (bugünkü Ann May Hemşirelik Okulu) hemşirelik diplomasını aldıktan sonra Columbia Üniversitesi’nden sırasıyla hemşirelikte lisans (1945), fizyolojide yüksek lisans (1947) ve eğitim doktorası (1955) derecelerini almıştır.
Mesleki kariyeri: ABD Halk Sağlığı Hizmeti’nde (USPHS) görev yapmış, 1979’dan 1989’daki emekliliğine kadar Sağlık Genel Müdür Yardımcılığı görevini sürdürmüştür. 1993’te Sağlık Bilimleri Üniforması Hizmetleri Üniversitesi’nde (USU) Hemşirelik Yüksek Lisans Okulu’nu kurarak ilk dekanı olmuş ve 2002’de bu görevinden emekli olmuştur.
21 Hemşirelik Problemi Kuramı: Abdellah’ın hemşirelik bilimine en önemli katkısı, 1960 yılında Patient-Centered Approaches to Nursing (Hemşirelikte Hasta Merkezli Yaklaşımlar) adlı eserinde ortaya koyduğu 21 hemşirelik problemi tipolojisidir. Bu kuramın merkezinde hemşirelik, hemşirelik problemleri ve problem çözme süreci kavramları yer alır.
Tipoloji üç ana alana ayrılır:
- Hastanın fiziksel, sosyolojik ve duygusal gereksinimleri
- Hemşire ile hasta arasındaki kişilerarası ilişki türleri
- Hasta bakımının ortak unsurları
Bu çalışma hemşireliğin odak noktasını hastalık merkezli yaklaşımdan hasta merkezli yaklaşıma dönüştürmüş, aile ve yaşlı bakımını da hemşirelik kapsamına dahil etmiştir. Tipoloji, hemşire merkezli hizmetler çerçevesinde formüle edilmiş olup hastanın gereksinimlerinin belirlenmesinde, hemşirelik öğrencilerinin eğitiminde ve değerlendirilmesinde kullanılabilecek biçimde tasarlanmıştır. Sistematik araştırma çalışmalarına dayanan bu tipoloji, hemşireliğe özgü bilimsel bir bilgi birikimi sağlayarak hemşire eğitiminin tıbbi modelden uzaklaşmasını mümkün kılmıştır.
Kuramın hemşirelik bilimine etkisi: Günümüzde kullanılan hemşirelik tanısı sınıflandırma sistemi, Abdellah’ın tipolojisinin bir uzantısı olarak değerlendirilebilir. Abdellah’ın kuramı, hemşireleri hastayı yalnızca hastalığıyla değil, fiziksel, duygusal ve sosyal gereksinimleriyle bir bütün olarak ele almaya teşvik etmiştir.
Ödüller ve onurlandırmalar: 1994’te Amerikan Hemşirelik Akademisi’nin ilk Yaşam Boyu Başarı Ödülü’nü almıştır. 1999’da Hemşirelik Onur Listesi’ne, 2000’de Ulusal Kadınlar Onur Listesi’ne ve 2012’de Amerikan Hemşireler Birliği Onur Listesi’ne dahil edilmiştir.
Abdellah, Alzheimer hastalığına yakalanmış ve 24 Şubat 2017’de hayatını kaybetmiştir.
